Hidrosel

S1- Hidrosel nedir?

Hidrosel, testisi çevreleyen zarlar arasında normalden fazla sıvı birikmesi sonucu testis torbasında (skrotum) oluşan şişliktir. Erkeklerde en sık görülen iyi huylu skrotal hastalıklardan biridir. Genellikle ağrısızdır ve hastalar tarafından testis torbasında zamanla büyüyen yumuşak bir şişlik veya "su dolu kese" şeklinde fark edilir.

Hidrosel doğumdan itibaren görülebileceği gibi erişkin yaşlarda da ortaya çıkabilir. Yenidoğan erkek bebeklerin yaklaşık %10'unda, erişkin erkeklerin ise yaklaşık %1'inde görülmektedir.

Hidrosel tek testiste veya her iki testiste birden gelişebilir. Çoğu zaman ciddi bir hastalık değildir, kansere dönüşmez ve hayatı tehdit etmez. Ancak özellikle ani başlayan, hızla büyüyen veya ağrılı testis şişlikleri mutlaka bir üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Çünkü bu şikâyetlerin altında farklı hastalıklar da bulunabilir.

Hidrosel neden oluşur?

Normalde testisin çevresinde, testisin rahat hareket etmesini sağlayan çok az miktarda sıvı bulunur. Bu sıvı sürekli üretilir ve aynı zamanda geri emilir.

Hidrosel, bu iki mekanizma arasındaki dengenin bozulması sonucu gelişir. Sıvının gereğinden fazla üretilmesi veya yeterince geri emilememesi durumunda testis çevresinde sıvı birikir ve hidrosel oluşur.

Çocuklarda hidrosel neden olur?

Anne karnındaki gelişim sırasında testisler karın boşluğundan torbaya inerken "processus vaginalis" adı verilen ince bir kanaldan geçer. Doğumdan sonra bu kanalın kendiliğinden kapanması gerekir.

Kanal açık kalırsa karın içindeki sıvı testis torbasına geçerek komünike (irtibatlı) hidrosel oluşur.

Kanal kapanmış olmasına rağmen doğum sırasında testis çevresinde kalan sıvının zamanla emilememesi durumunda ise non-komünike (irtibatsız) hidrosel gelişir. Bu tipte karın boşluğu ile bağlantı yoktur ve şişliğin boyutu gün içinde genellikle değişmez.

Bebeklerde görülen hidrosellerin önemli bir kısmı, yaşamın ilk 12-24 ayı içinde herhangi bir tedavi gerektirmeden kendiliğinden düzelebilir.

Erişkinlerde hidrosel neden olur?

Erişkinlerde hidrosellerin büyük çoğunluğu belirgin bir neden olmadan (idiopatik) gelişir. Bunun yanında aşağıdaki durumlar da hidrosele yol açabilir:

• Testis veya epididim enfeksiyonları
• Testis travmaları
• Daha önce geçirilmiş kasık veya testis ameliyatları
• Radyoterapi
• Nadir olarak testis tümörleri
• Bazı sistemik hastalıklar

Hidroselin belirtileri nelerdir?

Hidrosel çoğu zaman ağrıya neden olmaz. Ancak sıvı miktarı arttıkça günlük yaşamı etkileyen bazı şikâyetler ortaya çıkabilir. Bunlar arasında;

• Testis torbasında ağırlık hissi
• Yürürken rahatsızlık
• Otururken zorlanma
• Spor yaparken güçlük
• Dar kıyafet giymekte zorlanma
• Görünümden rahatsız olma (kozmetik kaygılar)
• Cinsel yaşam sırasında rahatsızlık hissi, yer alabilir.

Hidrosel kısırlığa neden olur mu?

Hidrosel, çoğu hastada testisin çalışmasını veya sperm üretimini doğrudan bozmaz.

Ancak çok büyük boyutlara ulaşan ve uzun yıllar devam eden hidrosellerde testisin sürekli bası altında kalmasına bağlı olarak testis fonksiyonlarında azalma gelişebileceği düşünülmektedir. Buna rağmen hidroselin tek başına önemli bir kısırlık nedeni olduğu gösterilememiştir.

Her testis şişliği hidrosel midir?

Hayır. Testis torbasındaki her şişliğin nedeni hidrosel değildir. Benzer şikâyetlere yol açabilen başka hastalıklar da vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Testis kanseri
• Kasık fıtığı
• Spermatosel
• Epididim kisti
• Varikosel
• Hematosel (kan birikmesi)
• Piyosel (irin birikmesi)
• Testis torsiyonu (testisin kendi etrafında dönmesi)

Bu nedenle testiste oluşan her şişlik mutlaka bir üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Hidrosel Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı çoğu zaman hastanın öyküsü ve fizik muayenesi ile konulabilir.

Tanıyı doğrulamak, hidroselin büyüklüğünü değerlendirmek ve testisin normal yapıda olduğunu göstermek için en sık kullanılan görüntüleme yöntemi skrotal ultrasonografidir.

Özetle. Hidrosel, testis çevresinde sıvı birikmesi sonucu oluşan, genellikle iyi huylu ve ağrısız seyreden bir hastalıktır. Küçük ve şikâyet oluşturmayan hidroseller düzenli takip edilebilir. Ancak zamanla büyüyen, günlük yaşamı etkileyen, ağrıya neden olan veya altta yatan başka bir hastalıktan şüphe edilen durumlarda tedavi planlanmalıdır.

S2- Hidroselin belirtileri nelerdir?

Hidroselin en sık görülen belirtisi, testis torbasında (skrotumda) yavaş yavaş büyüyen, genellikle ağrısız bir şişlik oluşmasıdır. Bazı hastalar bu şişliği "içi su dolu bir kese" veya "su dolu balon" gibi tarif eder. Hidrosel çoğu zaman ciddi ağrıya neden olmaz; ancak büyüdükçe günlük yaşamı etkileyebilir.

Testis torbasında şişlik

Hidroselin en belirgin bulgusu testis torbasındaki şişliktir. Şişlik genellikle yavaş gelişir ve zamanla büyüyebilir. Tek testiste görülebileceği gibi her iki tarafta da oluşabilir.

Ağırlık ve dolgunluk hissi

Hidrosel büyüdükçe testis torbasının ağırlığı artabilir. Bu durum özellikle günün ilerleyen saatlerinde veya uzun süre ayakta kaldıktan sonra daha belirgin hale gelir. Hastalar sıklıkla;

• Testis torbasında ağırlık hissi,
• Çekilme hissi,
• Dolgunluk,
• Rahatsızlık hissi tarif eder.

Yürürken ve hareket ederken rahatsızlık

Orta ve büyük boyuttaki hidroseller günlük hareketleri zorlaştırabilir. Özellikle;

• Uzun yürüyüşlerde,
• Koşarken,
• Bisiklete binerken,
• Merdiven çıkarken,
• Spor yaparken rahatsızlık hissi oluşabilir.

Çok büyük hidrosellerde testis torbasının hacmi arttığı için yürümek bile güçleşebilir.

Otururken rahatsızlık. Büyük hidroseller otururken baskıya maruz kaldığı için rahatsızlık verebilir. Özellikle;

• Uzun araba yolculuklarında,
• Masa başında uzun süre otururken,
• Dar koltuklarda otururken şikâyetler artabilir.

Kozmetik rahatsızlık. Bazı hastalar için en önemli sorun ağrı değil, testis torbasındaki görünüm değişikliğidir. Şişlik nedeniyle;

• Dar pantolon giymekte zorlanma,
• Mayo veya şort giymekten çekinme,
• Estetik kaygılar yaşama gibi sorunlar görülebilir.

Cinsel Yaşamı Etkiler mi?

Hidrosel sertleşme problemi veya cinsel istekte azalmaya neden olmaz. Ancak çok büyük hidroseller;

• Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık hissine,
• Hareket kısıtlılığına,
• Psikolojik huzursuzluğa neden olabilir.

Ameliyat (hidroselektomi) sonrasında bu şikâyetlerin büyük bölümü düzelmektedir.

Hidrosel Günlük Yaşamı Etkiler mi?

Küçük hidroseller çoğu zaman günlük yaşamı etkilemez ve sadece takip edilebilir. Ancak hidrosel büyüdükçe;

• Günlük aktiviteleri zorlaştırabilir.
• Spor yapmayı güçleştirebilir.
• Uzun yürüyüşlerde rahatsızlık verebilir.
• İş yaşamını olumsuz etkileyebilir.
• Uyurken rahat pozisyon bulmayı zorlaştırabilir.
• Psikolojik ve sosyal rahatsızlığa yol açabilir.

Ne Zaman Acilen Doktora Başvurmalıyım?

Hidrosel genellikle ağrısız ve yavaş gelişen bir hastalıktır. Ancak aşağıdaki durumlarda zaman kaybetmeden bir üroloji uzmanına veya acil servise başvurulmalıdır:

• Ani başlayan şiddetli testis ağrısı,
• Saatler içinde hızla gelişen şişlik,
• Ateş, kızarıklık veya şiddetli hassasiyet,
• Testis bölgesine darbe (travma) sonrası gelişen şişlik,
• Sert ve ele gelen bir testis kitlesi.

Bu belirtiler testis torsiyonu, enfeksiyon veya testis tümörü gibi acil tedavi gerektiren hastalıkların belirtisi olabilir.

Özetle. Hidroselin en sık belirtisi, testis torbasında yavaş gelişen ve genellikle ağrısız olan bir şişliktir. Küçük hidroseller çoğu zaman herhangi bir yakınmaya neden olmaz. Ancak büyüdükçe ağırlık hissi, yürüme ve oturma sırasında rahatsızlık, spor yapmada güçlük ve kozmetik sorunlara yol açabilir. Ani başlayan ağrı, hızla büyüyen şişlik veya ateş gibi belirtiler hidroselden farklı ciddi hastalıkların işareti olabileceği için gecikmeden bir üroloji uzmanına başvurulmalıdır.

S3- Hidrosel nasıl tedavi edilir?

Her hidrosel tedavi gerektirir mi?

Hayır. Hidrosel saptanan her hastanın ameliyat olması gerekmez. Küçük olan, herhangi bir şikâyete neden olmayan ve zamanla büyümeyen hidroseller düzenli doktor kontrolleri ile takip edilebilir.

Genellikle aşağıdaki özelliklere sahip hidrosellerde yalnızca takip yeterlidir:

• Hidroselin küçük olması
• Ağrı veya rahatsızlık oluşturmaması
• Günlük yaşamı etkilememesi
• Zaman içinde büyümemesi
• Ultrasonografide testisin normal görünmesi
• Altta yatan başka bir hastalık bulunmaması

Bu hastalarda belirli aralıklarla üroloji muayenesi ve gerekirse ultrasonografi yapılması yeterlidir.

Çocuklarda tedavi nasıl planlanır?

Bebeklerde görülen hidrosellerin önemli bir kısmı, yaşamın ilk 12-24 ayı içinde kendiliğinden düzelir. Bunun nedeni, doğumdan sonra karın ile testis torbası arasındaki kanalın kapanması ve içerideki sıvının zamanla emilmesidir. Bu nedenle ilk iki yaşta çoğu bebek sadece takip edilir.

Ancak aşağıdaki durumlarda ameliyat gerekebilir:

• Hidroselin 2 yaşından sonra devam etmesi
• Karın ile bağlantılı (komünike) hidrosel bulunması
• Kasık fıtığının eşlik etmesi
• Hidroselin giderek büyümesi
• Tanının kesin olmaması

Erişkinlerde ne zaman ameliyat gerekir?

Erişkinlerde hidroselin kendiliğinden düzelmesi oldukça nadirdir. Bu nedenle aşağıdaki durumlarda ameliyat önerilebilir:

• Hidroselin giderek büyümesi
• Ağrı veya rahatsızlık oluşturması
• Yürümeyi veya oturmayı zorlaştırması
• Günlük yaşamı etkilemesi
• Kozmetik rahatsızlık vermesi
• Cinsel yaşamı olumsuz etkilemesi
• Enfeksiyon gelişmesi
• Testisin muayene edilmesini zorlaştırması
• Altta yatan testis tümöründen şüphe edilmesi

İlaç tedavisi var mıdır?

Hayır. Günümüzde hidroseli tamamen ortadan kaldıran veya küçülten etkili bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır.

İğne ile sıvı boşaltılabilir mi?

Evet. Hidrosel içindeki sıvı ince bir iğne ile boşaltılabilir. Bu işleme aspirasyon denir.

Ancak bu yöntem kalıcı bir tedavi değildir. Çünkü sıvıyı üreten zar yerinde kaldığı için sıvı çoğu hastada yeniden birikir ve hidrosel tekrar oluşur.

Bu nedenle aspirasyon, genellikle ameliyat olması tıbben uygun olmayan veya cerrahi riski yüksek hastalarda geçici bir çözüm olarak uygulanır.

Hidroselektomi (Ameliyat) nedir?

Şikâyetlere neden olan hidrosellerde en etkili ve kalıcı tedavi yöntemi hidroselektomi adı verilen ameliyattır.

Bu ameliyatta;

• Biriken sıvı boşaltılır.
• Sıvıyı oluşturan zar çıkarılır veya yeniden şekillendirilir.
• Böylece sıvının tekrar birikmesi önlenmeye çalışılır.

Hidroselektomi günümüzde hidroselin en başarılı ve kalıcı tedavi yöntemi olarak kabul edilmektedir.

Ameliyat hangi anestezi ile yapılır?

Hidroselektomi;

• Genel anestezi,
• Belden uyuşturma (spinal anestezi),
• Uygun hastalarda lokal anestezi ve sakinleştirici ilaç (sedasyon), ile yapılabilir.

Çocuklarda ameliyat neredeyse her zaman genel anestezi altında gerçekleştirilir.

Ameliyat ne kadar sürer?

Ameliyatın süresi hidroselin büyüklüğüne ve uygulanacak tekniğe göre değişmekle birlikte çoğu zaman 30-60 dakika sürer.

Hastanede ne kadar kalınır?

Hidroselektomi çoğu hastada günübirlik yapılan bir ameliyattır. Hastaların büyük bölümü aynı gün veya ertesi gün taburcu edilir.

Hidrosel ameliyatından sonra iyileşme süreci

Ameliyat sonrasında hasta birkaç saat takip edilir. Genel durumu iyi olan hastalar çoğunlukla aynı gün evine dönebilir.

İlk günlerde aşağıdaki şikâyetlerin görülmesi normaldir:

• Hafif veya orta şiddette ağrı
• Testis torbasında şişlik
• Dolgunluk hissi
• Morarma
• Hafif pembe renkli sızıntı

Bu yakınmalar genellikle birkaç gün içinde azalmaya başlar.

Ağrı normal midir?

Evet. İlk günlerde hafif veya orta şiddette ağrı beklenen bir durumdur.

Ağrı çoğu hastada;

• Doktorun önerdiği ağrı kesiciler,
• Dinlenme,
• Skrotal destek (askı),
• Buz uygulaması, ile kontrol altına alınabilir.

Ancak giderek artan veya dayanılmaz hale gelen ağrı normal değildir ve mutlaka doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Şişlik ve morarma ne kadar sürer?

Ameliyattan sonra testis torbasında;

• Şişlik,
• Sertlik,
• Morarma,
• Hafif ödem, görülmesi normaldir.

Şişliğin büyük bölümü 2-4 hafta içinde azalır. Testis torbasının tamamen normal görünümüne dönmesi ise bazı hastalarda 2-3 ay, çok büyük hidrosellerde ise daha uzun sürebilir.

Bu nedenle ilk haftalarda görülen şişlik, hidroselin tekrar ettiği anlamına gelmez.

Buz uygulaması faydalı mıdır?

Evet. İlk 24-48 saat içinde aralıklı buz uygulaması;

• Ağrıyı azaltabilir,
• Şişliği hafifletebilir,
• Morarmayı azaltabilir.

Buz doğrudan cilde temas ettirilmemeli, ince bir havluya sarılarak 15-20 dakika uygulanmalıdır.

Skrotal askı kullanmak gerekir mi?

Evet. Ameliyat sonrasında testis torbasını destekleyen iç çamaşırı veya skrotal askı kullanılması önerilir.

Bu destek;

• Hareket sırasında ağrıyı azaltır.
• Şişliğin azalmasına yardımcı olur.
• Yara bölgesini korur.
• İyileşme sürecini daha konforlu hale getirir.

Genellikle ilk birkaç gün ile birkaç hafta arasında kullanılması tavsiye edilir.

Yara bakımı nasıl yapılır?

Ameliyat bölgesi temiz ve kuru tutulmalıdır.

Kendiliğinden eriyen dikiş kullanıldıysa alınmasına gerek yoktur. Erimeyen dikişler ise genellikle 7-14 gün içinde alınır.

Ne zaman banyo yapılabilir?

Çoğu hastada ilk 24-48 saat yaranın kuru tutulması önerilir. Daha sonra kısa süreli ayakta duş alınabilir.

Yara tamamen iyileşene kadar küvete girmek, havuza veya denize girmek genellikle önerilmez.

Günlük yaşama ne zaman dönülür?

• Hafif günlük işler: birkaç gün içinde
• Masa başı iş: yaklaşık 5-7 gün sonra
• Ağır fiziksel işler: 2-4 hafta sonra

Spor ne zaman yapılabilir?

Ağır egzersizler ve ağırlık kaldırma yaklaşık 3-4 hafta ertelenmelidir.

Cinsel yaşama ne zaman dönülebilir?

Yara iyileştikten ve ağrı tamamen düzeldikten sonra, doktorun uygun görmesi halinde çoğu hasta 2-4 hafta içinde cinsel yaşamına dönebilir.

Kontroller neden önemlidir?

Kontrol muayenelerinde;

• Yara iyileşmesi,
• Şişlik durumu,
• Testisin muayenesi,
• Enfeksiyon bulguları,
• Olası komplikasyonlar, değerlendirilir. Gerekirse ultrasonografi yapılabilir.

Hangi durumlarda tekrar doktora başvurmalıyım?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden doktorunuza veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurmalısınız:

• 38°C'nin üzerinde ateş
• Giderek artan veya şiddetli ağrı
• Ameliyat yerinde belirgin kızarıklık
• Kötü kokulu akıntı
• Sürekli kanama
• Hızla büyüyen şişlik
• Testis torbasında aşırı gerginlik
• İdrar yapamama
• Bulantı ve kusmanın eşlik ettiği şiddetli ağrı

Bu belirtiler enfeksiyon, kan birikmesi (hematom) veya başka bir komplikasyonun işareti olabilir.

Özetle. Her hidroselin ameliyat edilmesi gerekmez. Küçük ve şikâyet oluşturmayan hidroseller düzenli olarak takip edilebilir. Ancak büyüyen, ağrıya neden olan veya günlük yaşamı etkileyen hidrosellerde en etkili ve kalıcı tedavi hidroselektomi ameliyatıdır. Günümüzde hidroseli tamamen ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi yoktur. Hidroselektomi yaklaşık 30-60 dakika süren, başarı oranı yüksek bir ameliyattır ve hastaların büyük çoğunluğu aynı gün veya ertesi gün taburcu edilir. Ameliyat sonrasında görülen hafif ağrı, şişlik ve morarma çoğu zaman normaldir ve birkaç hafta içinde giderek düzelir.