Epididimit - Orşit

S1- Epididimit ve orşit nedir?

Epididimit ve orşit, testis ve testisin çevresindeki yapıların iltihaplanmasıdır. Genellikle enfeksiyona bağlı olarak gelişir ve çoğu zaman birlikte görülür. Birlikte olduklarında epididimo-orşit olarak adlandırılır.

Epididimit, testisin arka tarafında bulunan ve spermlerin olgunlaşmasını, depolanmasını ve taşınmasını sağlayan epididimin iltihaplanmasıdır.

Orşit ise doğrudan testis dokusunun iltihaplanmasıdır. Orşit tek başına görülebilse de çoğu zaman enfeksiyon epididimden testise yayıldığı için epididimit ile birlikte ortaya çıkar.

Nasıl gelişir?

Enfeksiyon çoğunlukla idrar yollarından veya prostat bölgesinden başlayarak sperm kanalı üzerinden epididime ulaşır. Daha sonra testise yayılarak orşite neden olabilir.

Nedene göre yaş grupları arasında farklılık vardır:

• Genç erkeklerde cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar önemli nedenler arasındadır.
• İleri yaşlarda prostat büyümesi, idrar yolu enfeksiyonları ve idrar akımını bozan hastalıklar daha sık neden olur.
• İdrar sondası kullanımı veya yakın zamanda geçirilmiş ürolojik işlemler de riski artırabilir.
• Daha nadiren kabakulak gibi viral enfeksiyonlar, travma veya bazı bağışıklık sistemi hastalıkları da orşite neden olabilir.

Belirtileri nelerdir?

En sık görülen belirtiler:

• Testis veya testis torbasında ağrı
• Şişlik ve hassasiyet
• Testis torbasında kızarıklık ve ısı artışı
• İdrar yaparken yanma
• Sık idrara çıkma
• Penis ucundan akıntı
• Ateş ve halsizlik

Şikâyetler genellikle birkaç saat veya gün içinde belirginleşir.

Ciddi bir hastalık mıdır?

Erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu hasta tamamen iyileşir. Ancak tedavi gecikirse enfeksiyon ilerleyebilir ve nadiren:

• Testis veya çevresinde apse oluşabilir,
• Enfeksiyon kana yayılarak ciddi bir enfeksiyona neden olabilir,
• Testis dokusunda hasar gelişebilir,
• Uzun süreli testis ağrısı ortaya çıkabilir,
• Özellikle iki taraflı veya ağır enfeksiyonlarda sperm üretimi ve doğurganlık etkilenebilir.

Testis torsiyonu ile karışabilir mi?

Evet. Bu çok önemlidir.

Özellikle ani başlayan ve şiddetli testis ağrısında, öncelikle testis torsiyonu dışlanmalıdır. Testis torsiyonunda testisi besleyen damarlar kendi etrafında döner ve testisin kanlanması bozulur. Saatler içinde tedavi edilmezse testis kalıcı olarak zarar görebilir.

Bu nedenle ani ve şiddetli testis ağrısı olan hastalarda gecikmeden üroloji değerlendirmesi yapılmalıdır. Gerekli durumlarda renkli Doppler ultrasonografi ile testisin kanlanması kontrol edilir.

Özetle. Epididimit, testisin arkasındaki epididimin; orşit ise testisin kendisinin iltihabıdır. Çoğu zaman birlikte görülür ve epididimo-orşit olarak adlandırılır.

Testis ağrısı, şişlik, hassasiyet ve bazen ateş veya idrar şikâyetleri görülür. Uygun tedaviyle genellikle tamamen iyileşir. Ancak ani başlayan şiddetli testis ağrısı kesinlikle beklenmemeli, çünkü testis torsiyonu gibi acil bir durum söz konusu olabilir.

S2- Epididimit ve orşit neden olur?

Epididimit ve orşitin en sık nedeni enfeksiyonlardır. Özellikle bakteriyel enfeksiyonlar önemli bir nedendir. Hastalığın nedeni kişinin yaşına, cinsel yaşamına, idrar yollarıyla ilgili hastalıklarına ve diğer risk faktörlerine göre değişebilir.

Bakteriyel enfeksiyonlar

Bakteriler çoğunlukla idrar yollarından, mesaneden veya prostat bölgesinden başlayarak sperm kanalı boyunca ilerler ve epididime ulaşır. Enfeksiyon daha sonra testise yayılarak orşite neden olabilir.

Genç ve cinsel olarak aktif erkeklerde epididimitin önemli nedenlerinden biri cinsel yolla bulaşan bakteriyel enfeksiyonlardır. Korunmasız cinsel ilişki ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyon öyküsü hastalık riskini artırır.

İleri yaştaki erkeklerde ise enfeksiyonlar daha çok idrar yollarındaki bakterilerden kaynaklanır. Bu yaş grubunda özellikle iyi huylu prostat büyümesi, mesanenin tam boşalamaması, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, idrar sondası kullanılması ve geçirilmiş ürolojik işlemler hastalık riskini artırabilir.

Viral enfeksiyonlar

Orşite virüsler de neden olabilir. Bunların en bilineni kabakulak virüsüdür.

Kabakulak geçiren ergenlik sonrası erkeklerde, hastalıktan birkaç gün sonra testiste ağrı ve şişlik gelişebilir. Genellikle tek testis etkilenir, ancak iki testiste de görülebilir.

Nadiren ağır kabakulak orşiti sonrasında testiste küçülme ve sperm üretiminde azalma gelişebilir. Kabakulak aşısının yaygınlaşması sayesinde bu durum günümüzde daha az görülmektedir.

Daha nadir nedenler

Daha az sıklıkla epididimit veya orşit;

• Testis travması
• Tüberküloz
• Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde mantar enfeksiyonları
• Bazı diğer viral enfeksiyonlar
• Behçet hastalığı ve diğer iltihabi hastalıklar, nedeniyle de gelişebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Aşağıdaki durumlar epididimit ve orşit gelişme riskini artırabilir:

• Korunmasız cinsel ilişki
• Birden fazla cinsel partner
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• İyi huylu prostat büyümesi
• İdrar yolu darlığı veya taşı
• Mesanenin tam boşalamaması
• İdrar sondası kullanılması
• Yakın zamanda geçirilmiş ürolojik işlem
• Diyabet
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması

Özetle. Epididimit ve orşitin en sık nedeni bakteriyel enfeksiyonlardır. Genç erkeklerde cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, ileri yaştaki erkeklerde ise idrar yollarından kaynaklanan enfeksiyonlar daha sık görülür. Kabakulak gibi viral enfeksiyonlar da özellikle orşite neden olabilir.

Hastalığın nedeninin doğru belirlenmesi, uygun tedavinin seçilmesi ve komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.

S3- Epididimit ve Orşitin Belirtileri Nelerdir?

Epididimit ve orşitin belirtileri enfeksiyonun şiddetine, yaygınlığına ve gelişme hızına göre değişebilir. Şikâyetler genellikle birkaç saat veya birkaç gün içinde ortaya çıkar ve tedavi edilmediğinde giderek kötüleşebilir.

• Testis Ağrısı, en sık görülen belirti, testis torbasında başlayan ağrıdır. Ağrı çoğunlukla tek taraflıdır ve zamanla şiddetlenebilir. Yürümek, oturmak veya testise dokunmak ağrıyı artırabilir.
• Testis Torbasında Şişlik, enfeksiyona bağlı olarak epididim ve testis büyüyebilir. Buna bağlı olarak testis torbasında belirgin şişlik oluşur. Şişlik genellikle ağrılıdır, hassastır ve günler içinde artabilir.
• Kızarıklık ve Isı Artışı, enfeksiyon ilerledikçe testis torbasının cildinde, kızarıklık, ısı artışı ve gerginlik görülebilir.
• Ateş ve Halsizlik, özellikle bakteriyel enfeksiyonlarda, ateş, titreme, halsizlik, yorgunluk gibi genel enfeksiyon belirtileri gelişebilir. Yüksek ateş daha ağır enfeksiyonların habercisi olabilir.
• İdrar Yolu Şikâyetleri, bazı hastalarda enfeksiyon idrar yollarıyla ilişkili olduğundan şu yakınmalar görülebilir. İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, ani idrar yapma isteği, idrarda kan görülmesi, kötü kokulu idrar. Bu belirtiler özellikle idrar yolu enfeksiyonunun eşlik ettiği hastalarda daha sık görülür.
• Üretradan Akıntı, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara bağlı gelişen epididimitte, penis ucundan sarı veya beyaz akıntı, idrar yaparken yanma, cinsel ilişki sırasında ağrı gibi belirtiler de görülebilir.
• Ne Zaman Acilen Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Ani başlayan şiddetli testis ağrısı
• Hızla gelişen testis şişliği
• 38°C'nin üzerinde ateş
• Bulantı ve kusmanın eşlik ettiği ağrı
• Testis torbasında belirgin kızarıklık
• Şiddetli travma sonrası gelişen ağrı

Bu belirtiler epididimit dışında testis torsiyonu gibi acil tedavi gerektiren hastalıkların da belirtisi olabilir.

Özetle, Epididimit ve orşitin en sık belirtileri testis ağrısı, şişlik ve hassasiyettir. Ateş, idrar yaparken yanma ve penis ucundan akıntı gibi belirtiler de görülebilir. Ani başlayan şiddetli testis ağrısı her zaman acil değerlendirilmelidir; çünkü testis torsiyonu gibi saatler içinde tedavi edilmesi gereken hastalıklarla karışabilir.

S5- Epididimit ve orşit nasıl tedavi edilir?

Epididimit ve orşitin tedavisi, hastalığın nedenine ve şiddetine göre planlanır. Bakteriyel bir enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi gerekir. Tedavinin amacı enfeksiyonu ortadan kaldırmak, ağrı ve şişliği azaltmak ve olası komplikasyonları önlemektir.

Antibiyotik tedavisi

Eğer hastalık bakteriyel bir enfeksiyona bağlıysa antibiyotik tedavisi uygulanır. Hangi antibiyotiğin kullanılacağı; hastanın yaşı, enfeksiyonun kaynağı ve gerekli durumlarda yapılan testlerin sonuçlarına göre doktor tarafından belirlenir.

İdrar kültürü veya başka testler yapılmışsa, sonuçlara göre kullanılan antibiyotik değiştirilebilir.

Şikâyetler birkaç gün içinde azalsa bile antibiyotik doktorun önerdiği süre boyunca kullanılmalıdır. Tedavinin erken bırakılması enfeksiyonun tamamen iyileşmemesine veya tekrar etmesine neden olabilir.

Eğer orşit kabakulak gibi viral bir enfeksiyona bağlıysa antibiyotik kullanılmasının faydası yoktur. Bu durumda tedavi ağrı ve diğer şikâyetleri azaltmaya yöneliktir.

Ağrı ve şişlik nasıl azaltılır?

İlaç tedavisinin yanında bazı basit önlemler ağrı ve şişliğin azalmasına yardımcı olabilir:

• Doktorun önerdiği ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçları kullanmak
• Bir süre istirahat etmek
• Testisleri destekleyen rahat ve uygun iç çamaşırı kullanmak
• İlk 24–48 saat içinde, cilde doğrudan temas ettirmeden kısa süreli soğuk uygulama yapmak
• Yeterli miktarda sıvı tüketmek

Bu uygulamalar enfeksiyonu ortadan kaldırmaz; ancak ağrı ve şişliğin azalmasına yardımcı olur.

Hastaneye yatmak gerekir mi?

Çoğu hasta hastaneye yatırılmadan tedavi edilebilir. Ancak yüksek ateş, çok şiddetli ağrı, genel durum bozukluğu, ağızdan ilaç kullanamama veya bağışıklık sisteminin zayıf olması gibi durumlarda hastanede tedavi gerekebilir.

Özellikle apse veya ciddi enfeksiyon şüphesi varsa hastanın hastanede takip edilmesi ve damardan ilaç verilmesi gerekebilir.

Ameliyat gerekir mi?

Epididimit ve orşitte ameliyat genellikle gerekmez. Ancak antibiyotik tedavisine rağmen testis veya epididim çevresinde apse oluşursa apsenin boşaltılması için cerrahi işlem gerekebilir.

Ayrıca başlangıçta testis torsiyonu düşünülüyorsa, testisin kanlanmasını kontrol etmek ve gerektiğinde testisi kurtarmak amacıyla acil ameliyat yapılabilir.

Çok ağır enfeksiyonlarda testis dokusunda geri dönüşü olmayan hasar oluşması ise son derece nadirdir.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyona bağlıysa ne yapılır?

Epididimit cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyona bağlıysa yalnızca hastanın tedavi edilmesi yeterli olmayabilir.

Bu durumda:

• Cinsel partnerin de değerlendirilmesi ve gerekirse tedavi edilmesi
• Tedavi tamamlanana ve doktor tarafından uygun olduğu söylenene kadar cinsel ilişkiden kaçınılması
• Sonrasında korunmalı cinsel ilişki konusunda dikkatli olunması, önemlidir.

Ne kadar sürede iyileşir?

Tedavi başladıktan sonra ağrı ve ateş genellikle birkaç gün içinde azalmaya başlar. Ancak testis torbasındaki şişlik ve hassaslığın tamamen geçmesi daha uzun sürebilir ve bazen birkaç hafta devam edebilir.

Tedaviye rağmen ağrı ve şişlik giderek artıyorsa, ateş devam ediyorsa veya şikâyetler yeniden ortaya çıkıyorsa yeniden üroloji değerlendirmesi gerekir.

Özetle. Epididimit ve orşitin tedavisinde öncelikle hastalığın nedeninin belirlenmesi gerekir. Bakteriyel enfeksiyonlarda uygun antibiyotik tedavisi uygulanır. Ağrı kesici, istirahat, soğuk uygulama ve testisleri desteklemek şikâyetlerin azalmasına yardımcı olur.

Hastaların büyük çoğunluğu ilaç tedavisiyle iyileşir. Apse gibi nadir komplikasyonlarda cerrahi tedavi gerekebilir. Ani başlayan veya giderek şiddetlenen testis ağrısında ise testis torsiyonu gibi acil bir durum mutlaka dışlanmalıdır.