Mesane Küçülmesi (Kontrakte Mesane)

Mesane küçülmesi, mesanenin normalde olması gereken miktarda idrarı depolayamaması ve kapasitesinin zamanla azalmasıdır. Mesane uzun süreli iltihap, tekrarlayan enfeksiyonlar, bazı hastalıklar, radyoterapi veya sinirlerle ilgili sorunlar nedeniyle esnekliğini kaybedebilir. Bu durumda mesane daha küçük miktarlarda idrarla bile dolmuş gibi hissedilir.

Mesane kapasitesi azaldığında sık idrara çıkma, ani idrar yapma ihtiyacı, gece sık idrara kalkma ve bazen idrar kaçırma görülebilir. Hastalar tanı aldıktan sonra özellikle “Mesane küçülmesi neden olur?”, “Mesane küçülmesi düzelebilir mi?” ve “Mesane küçülmesi ameliyat gerektirir mi?” gibi soruların yanıtlarını merak eder.

Tedavi, mesanenin neden küçüldüğüne ve kapasitesinin ne kadar azaldığına göre belirlenir. Enfeksiyon veya iltihap varsa tedavi edilir; uygun hastalarda mesanenin daha fazla idrar depolamasını sağlayan ilaçlar ve mesane eğitimi uygulanabilir. Mesane çok küçük ve şikâyetler ileri düzeydeyse, seçilmiş hastalarda cerrahi tedavilerle mesane kapasitesinin artırılması gündeme gelebilir. Tedavi planı, hastanın şikâyetleri ve yapılan tetkiklerin sonuçlarına göre kişiye özel olarak belirlenir.

S1- Kontrakte Mesane (Büzülmüş Mesane) nedir? Nasıl belirti verir?

Kontrakte mesane (büzülmüş mesane), mesanenin normalde depolaması gereken miktarda idrarı depolayamayacak kadar küçülmesi ve esnekliğini kaybetmesi durumudur. Mesane duvarı zamanla kalınlaşabilir, sertleşebilir ve yeterince gevşeyemez. Bu nedenle mesane içine az miktarda idrar geldiğinde bile hasta idrar yapma ihtiyacı hisseder. Mesanenin kapasitesinin çok azalması ve mesane içindeki basıncın yükselmesi hem günlük yaşamı hem de uzun dönemde böbreklerin sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Kontrakte Mesane neden olur?

Kontrakte mesane genellikle mesane duvarında uzun süre devam eden iltihaplanma, enfeksiyon veya doku hasarı sonucunda gelişir. Başlıca nedenleri şunlardır:

• Mesane enfeksiyonları: Özellikle mesane tüberkülozu ve şistozomiyazis gibi uzun süreli ve ciddi enfeksiyonlar mesane duvarında kalıcı hasara neden olabilir.
• Kronik iltihabi hastalıklar: İnterstisyel sistit gibi mesane duvarını uzun süre etkileyen hastalıklar zamanla mesanenin esnekliğini kaybetmesine ve kapasitesinin azalmasına yol açabilir.
• Radyoterapi: Pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi, mesane duvarında zaman içinde gelişen hasara ve sertleşmeye neden olarak mesane kapasitesini azaltabilir.
• Bazı mesane içi tedaviler: Mesane içine uygulanan bazı ilaçların uzun süreli veya ağır yan etkileri mesane duvarında hasara yol açabilir.
• Ketamin kullanımı: Uzun süreli ve yoğun ketamin kullanımı, mesane duvarında ciddi iltihaplanma ve hasara neden olarak ileri derecede mesane küçülmesine yol açabilir.

Kontrakte Mesane nasıl belirti verir?

Mesanenin kapasitesi azaldığında, mesane daha az miktarda idrarla dolmasına rağmen kişide belirgin idrar yapma ihtiyacı oluşturur. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Sık idrara çıkma: Hasta gün içinde normalden çok daha sık idrara çıkma ihtiyacı hisseder. Mesane az miktarda idrar depolayabildiği için tuvalete gitme aralıkları giderek kısalabilir.
• Gece sık idrara kalkma: Mesanenin kapasitesinin azalması nedeniyle hasta gece boyunca birkaç kez idrar yapmak için uyanabilir. Bu durum uykunun bölünmesine ve günlük yaşamda yorgunluğa neden olabilir.
• Ani ve güçlü idrar yapma ihtiyacı: İdrar geldiğinde hasta bunu ertelemekte zorlanabilir ve çok kısa sürede tuvalete gitme ihtiyacı hissedebilir.
• İdrar kaçırma: Ani ve güçlü sıkışma hissine eşlik eden idrar kaçırma görülebilir. Bazı hastalarda tuvalete yetişemeden idrar kaçırma ortaya çıkabilir.
• Pelvik ağrı: Özellikle mesane duvarında kronik iltihap veya interstisyel sistit gibi bir hastalık varsa, mesane doldukça veya idrar yaparken alt karın ve leğen kemiği bölgesinde ağrı görülebilir.
• Mesaneyi tam boşaltamama hissi: Bazı hastalarda idrar yaptıktan sonra mesanede hâlâ idrar kalmış gibi bir dolgunluk veya tam boşalamama hissi olabilir.

Kontrakte mesanede mesane kapasitesinin çok azalmasının yanında mesane içindeki basınç da yükselebilir. Bu durum özellikle ileri ve tedavi edilmemiş hastalarda idrarın böbreklere doğru geri kaçmasına ve böbreklerde idrar birikmesine neden olabilir. Zaman içinde böbreklerin çalışma kapasitesi de bundan olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle kontrakte mesane yalnızca sık idrara çıkma ve idrar kaçırma gibi şikâyetlere yol açan bir durum olarak değil, böbreklerin korunması açısından da önem taşıyan bir hastalık olarak değerlendirilmelidir.

Kontrakte mesane hastanın günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyebilir. Sürekli tuvalet arama ihtiyacı, gece sık uyanma, idrar kaçırma ve ağrı nedeniyle kişinin sosyal yaşamı, iş hayatı, uyku düzeni ve yaşam kalitesi belirgin şekilde bozulabilir.

Özetle; kontrakte mesane, mesanenin kapasitesinin ileri derecede azalması ve esnekliğini kaybetmesi durumudur. Özellikle çok sık idrara çıkma, gece sık idrara kalkma, ani idrar sıkışması, idrar kaçırma ve pelvik ağrı gibi şikâyetlerle kendini gösterebilir. İleri vakalarda mesane içindeki yüksek basınç böbrekleri de etkileyebileceğinden, hastalığın nedeni ve mesanenin çalışma şekli ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.

S2- Mesane Büyütme ameliyatı öncesi (Augmentasyon Sistoplasti öncesi) tedavi basamakları nelerdir?

Mesane büyütme (augmentasyon) ameliyatı, mesanenin depolama kapasitesinin ciddi şekilde azaldığı, mesane basıncının yüksek olduğu ve diğer tedavilere rağmen yeterli sonuç alınamayan seçilmiş hastalarda uygulanan ileri bir tedavidir. Bu nedenle her düşük kapasiteli veya kontrakte mesane hastasına doğrudan ameliyat önerilmez. Öncelikle mesanenin neden küçüldüğü, ne kadar idrar depolayabildiği, mesane içindeki basıncın ne düzeyde olduğu ve böbreklerin etkilenip etkilenmediği değerlendirilir.

1. Mesane ve altta yatan hastalığın değerlendirilmesi

Tedavinin ilk aşaması mesanenin neden küçüldüğünün belirlenmesidir. İdrar tahlili ve kültürü, ultrasonografi, böbrek fonksiyon testleri, gerektiğinde sistoskopi ve özellikle ürodinamik inceleme yapılabilir. Böylece mesanenin kapasitesi, esnekliği ve iç basıncı değerlendirilerek böbrekler açısından risk olup olmadığı belirlenir.

1. İlaç ve Davranışsal Tedaviler

Uygun hastalarda mesanenin istemsiz kasılmalarını azaltmak ve daha fazla idrar depolamasını sağlamak amacıyla antimuskarinik ilaçlar veya diğer uygun mesane ilaçları kullanılabilir. Bunun yanında zamanlı işeme, sıvı alımının düzenlenmesi ve mesane eğitimi gibi yöntemlerden yararlanılabilir. İdrar yolu enfeksiyonu varsa uygun şekilde tedavi edilmesi de önemlidir.

1. Temiz Aralıklı Kateterizasyon

Mesanesini yeterince boşaltamayan hastalarda temiz aralıklı kateterizasyon uygulanabilir. Hasta veya gerektiğinde bir yakını tarafından belirli aralıklarla ince bir sonda kullanılarak mesane boşaltılır. Bu yöntem mesanenin boş tutulmasına, idrarın mesanede uzun süre beklememesine ve bazı hastalarda mesane içi basıncın kontrol edilmesine yardımcı olabilir.

1. Mesane Botoksu

İlaç tedavilerine rağmen mesane kasılmaları ve depolama sorunları devam eden uygun hastalarda mesane içine Botulinum toksini (Botoks) enjeksiyonu yapılabilir. Botoks, mesane kasının aşırı kasılmasını azaltarak mesanenin daha fazla idrar depolamasına ve mesane içi basıncın düşmesine yardımcı olabilir.

Botoksun etkisi kalıcı değildir. Etkisi azaldığında, uygun hastalarda belirli aralıklarla yeniden uygulanabilir. Bu nedenle bazı hastalar uzun yıllar boyunca Botoks ve diğer tedavilerle takip edilerek mesane büyütme ameliyatına (augmentasyon sistoplasti ameliyatına) ihtiyaç duymayabilir.

Peki, hiç iyileşen olmuyor mu?

Hayır. Her hastada mesane büyütme ameliyatı gerekmez. Özellikle mesane duvarındaki hasar tamamen geri dönüşsüz hale gelmemişse, altta yatan neden tedavi edilerek ve mesanenin basıncı kontrol altına alınarak hastanın şikâyetlerinde belirgin düzelme sağlanabilir.

Bazı hastalarda mesane kapasitesi ve depolama özellikleri tedaviyle belirgin şekilde iyileşebilir. Bazı hastalarda ise mesanenin tamamen eski haline dönmesi mümkün olmasa bile sık idrara çıkma ve idrar kaçırma gibi şikâyetler kontrol altına alınabilir, mesane içi basınç düşürülebilir ve böbrekler korunabilir. Bu da tedavinin önemli bir başarısıdır.

Özellikle Botoks, ilaç tedavisi ve gerektiğinde temiz aralıklı kateterizasyon ile uygun hastalarda uzun süreli kontrol sağlanabilir. Bu nedenle augmentasyon ameliyatı, genellikle bu tedavilere rağmen yeterli depolama kapasitesi sağlanamayan, mesane basıncı yüksek seyreden veya böbrekleri tehdit eden tedaviye dirençli (refrakter) hastalarda gündeme gelir.

Buna karşılık radyoterapi, tüberküloz gibi nedenlerle mesane duvarı ileri derecede sertleşmiş ve fibrotik hale gelmişse, mesanenin ilaç veya Botoks ile eski esnekliğine kavuşması beklenmeyebilir. Böyle durumlarda, özellikle böbrek fonksiyonları risk altındaysa, mesane büyütme ameliyatı daha erken gündeme gelebilir.

Özetle; kontrakte veya çok düşük kapasiteli mesane tanısı almak, mutlaka mesane büyütme ameliyatı olunacağı anlamına gelmez. Önce neden tedavi edilir, mesanenin basıncı ve kapasitesi kontrol altına alınmaya çalışılır ve böbrekler korunur. Bu yöntemlerle yeterli sonuç alınamayan ve ciddi şekilde hasarlanmış mesanelerde ise mesane büyütme ameliyatı (augmentasyon sistoplasti), mesanenin kapasitesini artırmak ve böbrekleri korumak amacıyla başvurulan önemli bir tedavi seçeneğidir.

Not: Daha detaylı bilgi için “İlgi Alanımızdaki Ameliyatlar” başlığı altında yer alan “Rekonstrüktif Mesane Ameliyatları” bölümündeki “Mesane Büyütme ameliyatları” başlıklı dosyayı inceleyebilirsiniz.