Priapizm (Uzun Süre Devam Eden Geçmeyen Ağrılı Ereksiyon)

S1- Priapizm nedir?

Priapizm, cinsel uyarı olmadan ortaya çıkan veya cinsel uyarı sona ermesine rağmen devam eden ve genellikle 4 saatten uzun süren sertleşmedir.

Priapizm durumunda, sertleşme uzun süre devam eder ve özellikle bazı tiplerinde penis dokuları yeterli oksijen alamadığı için ciddi hasar gelişebilir.

Priapizm her zaman ağrılı olmak zorunda değildir. Sertleşmenin ağrılı olup olmaması ve penisin ne kadar sert olduğu, priapizmin hangi tip olduğunu anlamada önemli ipuçları verir.

Priapizm temel olarak iki gruba ayrılır:

• İskemik priapizm
• İskemik olmayan priapizm

İskemik priapizm, özellikle uzun sürdüğünde ürolojik acil durumdur ve hızlı şekilde tedavi edilmesi gerekir.

S2- Priapizm çeşitleri nelerdir?

Priapizm temel olarak iskemik ve iskemik olmayan olmak üzere iki farklı şekilde görülür.

İskemik priapizmde, penisten kanın dışarıya yeterince boşalamaması nedeniyle penis içerisinde kan birikir. Bunun sonucunda penis içerisindeki basınç artar ve penis dokuları yeterli oksijen alamaz.

Bu tip priapizm genellikle:

• Ağrılıdır
• Penis tamamen serttir
• Sertleşme uzun süre devam eder

İskemik priapizm tıbbi acil durumdur. Uzun süre tedavi edilmezse penis dokularında kalıcı hasara ve sertleşme bozukluğuna yol açabilir.

İskemik olmayan priapizmde ise penise gelen kan miktarı artmıştır, ancak penisten kan çıkışı tamamen engellenmemiştir.

Bu nedenle penis genellikle:

• Daha az serttir,
• Kısmen serttir,
• Genellikle ağrısızdır.

İskemik olmayan priapizm çoğunlukla acil bir durum değildir. Özellikle penis veya leğen kemiği bölgesindeki travmalar sonrasında penisteki damarlar arasında anormal bir bağlantı oluşması sonucunda ortaya çıkabilir.

S3- İskemik priapizm ile iskemik olmayan priapizm arasındaki fark nedir?

İki durum arasındaki en önemli fark, penis içerisindeki kan akımının ve dokuların oksijenlenmesinin nasıl etkilendiğidir.

İskemik priapizmde:

• Penis tamamen serttir.
• Genellikle belirgin ağrı vardır.
• Kan penisten yeterince dışarı çıkamaz.
• Penis içerisindeki oksijen seviyesi düşer.
• Uzun sürerse penis dokularında kalıcı hasar gelişebilir.
• Acil tedavi gerekir.

İskemik olmayan priapizmde:

• Penis genellikle tamamen sert değildir.
• Genellikle ağrı yoktur veya hafiftir.
• Penise kan girişi artmıştır ancak kanın dışarı çıkışı tamamen engellenmemiştir.
• Penis dokularında oksijensiz kalmaya bağlı ciddi hasar riski daha düşüktür.
• Genellikle acil cerrahi tedavi gerekmez.

Bu nedenle uzun süren bir sertleşmenin hangi tip priapizm olduğunu belirlemek tedavi açısından çok önemlidir.

S4- İskemik priapizm neden olur?

İskemik priapizmde temel sorun, penisten kanın dışarıya yeterince boşalamamasıdır.

Bunun sonucunda penis içerisinde kan birikir, basınç yükselir ve penis dokularının oksijen alması azalır.

İskemik priapizm gelişimine bazı ilaçlar ve hastalıklar neden olabilir.

Örneğin:

• Bazı ağızdan alınan ilaçlar, örneğin trazodon
• Sertleşme bozukluğunun tedavisinde kullanılan penis içi enjeksiyonlar, örneğin alprostadil
• Bazı yasa dışı uyuşturucu maddeler, örneğin amfetaminler
• Orak hücre hastalığı, iskemik priapizme yol açabilir.

Bazı hastalarda sertleşme atakları kendiliğinden başlayıp kendiliğinden sona erebilir. Bu ataklar genellikle 4 saatten kısa sürer. Tekrarlayan bu durum tekrarlayan veya "stuttering" priapizm olarak adlandırılır.

S5- İskemik olmayan priapizm neden olur?

İskemik olmayan priapizmde penise gelen kan akımı normalden fazla artar, ancak penisten kan çıkışı tamamen engellenmez.

Bu nedenle penis genellikle tamamen sertleşmez ve çoğunlukla ağrı olmaz.

En önemli nedenlerden biri penis veya leğen kemiği bölgesine alınan travmalardır.

Travma sonucunda penisteki damarlar arasında normalde bulunmayan bir bağlantı oluşabilir. Bu bağlantıdan penise sürekli olarak daha fazla kan gelmesi, uzun süren sertleşmeye neden olabilir.

S6- Priapizm tanısı nasıl konulur?

İskemik ve iskemik olmayan priapizmi birbirinden ayırmak tedavinin doğru şekilde planlanması açısından çok önemlidir. Öncelikle:

• Sertleşmenin ne kadar süredir devam ettiği,
• Ağrı olup olmadığı,
• Penisin sertlik derecesi,
• Daha önce benzer atakların yaşanıp yaşanmadığı,
• Kullanılan ilaçları,
• Penis veya leğen kemiği bölgesinde travma olup olmadığı, sorgulanır.

Ardından penis muayene edilir. Ağrılı ve tamamen sert bir penis, iskemik priapizmi; daha az sert ve genellikle ağrısız bir penis ise non-iskemik priapizmi düşündürür.

Bu iki durumun birbirinden ayrılması çok önemlidir. Çünkü iskemik priapizm acil tedavi gerektirir.

Tanıyı kesinleştirmek için gerekli hastalarda penisten kan örneği alınarak kan gazı analizi yapılabilir. İskemik priapizmde kanda oksijen düşüklüğü, karbondioksit yüksekliği ve asitlenme görülür.

Renkli Doppler ultrasonografi de kan akımını değerlendirmek ve iskemik ile non-iskemik priapizmi ayırt etmek için kullanılabilir.

Özetle, ağrılı ve çok sert ereksiyon iskemik priapizmi düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir. Tanının kesinleştirilmesinde hastanın öyküsü, muayenesi, gerekli durumlarda penisten alınan kanın analizi ve Doppler ultrasonografi birlikte değerlendirilir.

S7- Priapizm acil bir durum mudur?

Priapizmin acil olup olmadığı, türüne bağlıdır.

İskemik priapizm, acil tedavi gerektiren bir durumdur. Penis dokularına yeterli kan ve oksijen gitmediği için ereksiyon uzun sürdükçe dokularda hasar oluşabilir.

Tedavi geciktirilirse penis dokularında kalıcı hasar, sertleşme bozukluğu ve cinsel fonksiyon kaybı gelişebilir. Bu nedenle iskemik priapizm şüphesinde beklenmeden acil olarak üroloji uzmanına başvurulmalıdır.

İskemik olmayan priapizm ise genellikle acil bir durum değildir. Penis genellikle tamamen sert ve ağrılı değildir ve dokularda ciddi oksijen eksikliği oluşmaz. Bu nedenle çoğu hastada acil müdahale yerine uygun değerlendirme ve takip yapılabilir.

Tekrarlayan priapizm ataklarında da üroloji değerlendirmesi önemlidir. Çünkü tekrarlayan ataklar daha uzun süren iskemik priapizme dönüşebilir.

4 saatten uzun süren, özellikle ağrılı ve çok sert bir ereksiyon varsa beklenmemeli ve acilen üroloji değerlendirmesi yapılmalıdır.

S8- İskemik priapizm nasıl tedavi edilir?

İskemik priapizm acil bir durumdur ve tedavi mümkün olduğunca erken başlanmalıdır. Amaç, peniste biriken kanı boşaltmak, kan dolaşımını yeniden sağlamak ve kalıcı sertleşme sorununu önlemektir.

Tedavi genellikle basamaklı olarak uygulanır:

1. Öncelikle peniste biriken kan boşaltılır. Ağrıyı azaltmak için lokal anestezi yapılır. Daha sonra bir iğne ile penisin sertleşmesini sağlayan dokulara girilerek biriken koyu renkli kan boşaltılır. Gerekirse bu bölge serum fizyolojik ile yıkanır.
2. Gerekirse penis içine ilaç uygulanır. Kan boşaltılmasına rağmen penis yumuşamıyorsa, fenilefrin adı verilen ilaç penis içerisine uygulanabilir. Bu ilaç kanın penisten boşalmasına yardımcı olur. Uygulama sırasında tansiyon ve kalp ritmi takip edilir.
3. Bu tedaviler yeterli olmazsa ameliyat gerekebilir. Kan boşaltma ve ilaç tedavisiyle sonuç alınamazsa, peniste biriken kanın dışarı çıkmasını sağlayan cerrahi bir bağlantı (şant) oluşturulabilir. Genellikle önce penis ucuna yakın bölgeden yapılan şantlar tercih edilir.
4. Çok uzun süren ve tedaviye yanıt vermeyen durumlarda penis protezi düşünülebilir.Özellikle priapizm 36–48 saatten uzun sürmüşse, penis içerisindeki dokularda kalıcı hasar oluşma riski çok yüksektir. Bu durumda yalnızca kanı boşaltmak veya şant yapmak sertleşme fonksiyonunu geri kazandırmayabilir. Bazı hastalarda erken dönemde penil protez yerleştirilmesi düşünülebilir.

Orak hücreli anemi gibi hastalıklara bağlı priapizmde de penise yönelik acil tedavi geciktirilmemelidir. Bol sıvı verilmesi ve diğer destek tedavileri uygulanabilir, ancak bunlar penisteki kan dolaşımını düzeltmeye yönelik asıl tedavinin yerine geçmez.

Özetle: İskemik priapizmde zaman çok önemlidir. 4 saatten uzun süren, özellikle ağrılı ve çok sert bir ereksiyon varsa hasta beklemeden acil olarak üroloji tarafından değerlendirilmelidir.

S9- İskemik priapizm uzun sürerse ne olur?

İskemik priapizm ne kadar uzun sürerse, penis dokularında kalıcı hasar oluşma riski o kadar artar.

Penis içerisindeki kan uzun süre boşalamadığı için dokular yeterli oksijen alamaz. Bu durum devam ederse penis dokularında kalıcı değişiklikler meydana gelebilir ve bunun sonucunda kalıcı sertleşme bozukluğu gelişebilir.

Bu nedenle özellikle uzun süren iskemik priapizmde tedavinin geciktirilmemesi çok önemlidir.

S10- İskemik olmayan priapizm nasıl tedavi edilir?

İskemik olmayan priapizm, penise gelen kanın normal şekilde devam etmesi nedeniyle oluşur. Genellikle penise veya apış arasına alınan bir darbe sonrasında penisteki damarlarda anormal bir bağlantı oluşması sonucu gelişir.

Bu durum genellikle acil bir durum değildir ve penis dokularında kalıcı hasar oluşma riski düşüktür.

Tedavi, hastanın durumuna göre belirlenir:

1. Öncelikle takip ve gözlem yapılabilir.

Bazı hastalarda priapizm kendiliğinden düzelebilir. Bu nedenle özellikle şikâyetleri hafif olan hastalarda bir süre takip ve gözlem tercih edilebilir.

Doktorun önerisiyle buz uygulaması veya bölgeye kontrollü baskı uygulanması da kullanılabilir.

1. Düzelmeyen hastalarda damar kapatma işlemi yapılabilir.

Priapizm devam ederse veya hasta daha hızlı tedavi olmak isterse, embolizasyon adı verilen bir işlem uygulanabilir.

Bu işlemde önce özel bir damar görüntülemesi ile penise fazla kan getiren anormal damar bağlantısı bulunur. Daha sonra bu damara özel maddeler verilerek anormal kan akımı durdurulur.

İşlem gerektiğinde tekrar yapılabilir.

1. Çok nadiren ameliyat gerekir.

Embolizasyonun başarısız olduğu veya yapılamadığı durumlarda, anormal damar bağlantısının ameliyatla kapatılması düşünülebilir. Ancak bu yöntem daha zor olduğu ve sertleşme fonksiyonunu olumsuz etkileyebileceği için genellikle son seçenek olarak değerlendirilir.

İskemik olmayan priapizmde, iskemik priapizm tedavisinde kullanılan fenilefrin gibi ilaçların penis içine uygulanması uygun değildir. Ayrıca penisten kan boşaltılması bu tür priapizmde tedavi amacıyla yapılmaz.

İskemik olmayan priapizm genellikle acil değildir. Takip ile kendiliğinden düzelebilir; devam ederse damar görüntüleme ve embolizasyon gibi yöntemlerle tedavi edilebilir.

S11- Tekrarlayan priapizm nedir?

Tekrarlayan priapizm, tamamen yumuşama dönemlerinin ardından tekrar tekrar ortaya çıkan, genellikle ağrılı ve uzun süren sertleşme ataklarıdır. Bu ataklar genellikle birkaç saat içinde kendiliğinden sona erer. Ancak bazen daha uzun sürerek acil tedavi gerektiren iskemik priapizme dönüşebilir.

Ataklar özellikle uyku sırasında başlayabilir. Hasta uyandığında penis sert ve ağrılı olabilir.

Tekrarlayan priapizm en sık orak hücreli anemi gibi bazı kan hastalıklarıyla ilişkilidir. Bunun dışında bazı nörolojik hastalıklarda veya herhangi bir neden bulunmadan da ortaya çıkabilir.

Tedavinin amacı yalnızca mevcut atağı sonlandırmak değil, yeni atakların ortaya çıkmasını ve uzun süren iskemik priapizm gelişmesini önlemektir.

S12- Priapizm tekrar etmesi nasıl önlenir?

Priapizmin nedeni kullanılan bir ilaç ise, doktor tarafından ilacın dozunun değiştirilmesi, yakından takip edilmesi veya mümkünse başka bir tedaviye geçilmesi düşünülebilir.

Tekrarlayan priapizm yaşayan bazı hastalarda atakların önlenmesi amacıyla ağızdan alınan ilaçlar veya hormon baskılayıcı tedaviler kullanılabilir.

Bazı hastalara, daha önce yaşanan atakların tekrar başlaması durumunda kullanılmak üzere fenilefrin tedavisi önerilebilir.

Ancak penis içerisine ilaç uygulaması ciddi yan etkilere yol açabileceğinden, hastanın bu tedaviyi doktorunun önerdiği şekilde ve uygun eğitim aldıktan sonra uygulaması gerekir.

Özellikle 4 saatten uzun süren ağrılı ve tamamen sert bir sertleşme varsa, evde tedavi etmeye çalışmak yerine acil ürolojik değerlendirme gerekir.