Üreter Darlığı

Üreter darlığı, böbrekten mesaneye idrarı taşıyan kanalın herhangi bir bölümünde oluşan daralma nedeniyle idrarın normal akışının engellenmesi durumudur. Hastaların en sık merak ettiği konular; üreter darlığının neden oluştuğu, böbreğe zarar verip vermeyeceği, hangi belirtilere yol açtığı ve zamanında tedavi edilmezse ne gibi sorunlara neden olabileceğidir. Darlık; taş hastalığı, geçirilmiş ameliyatlar veya endoskopik işlemler, enfeksiyonlar, travmalar, radyoterapi, doğuştan gelen yapısal sorunlar ve daha nadiren tümörler gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Üreterdeki daralma idrarın böbrekten mesaneye geçişini zorlaştırdığında böbrekte idrar birikmesine ve şişmeye (hidronefroz), yan veya bel ağrısına, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına ve ilerleyen durumlarda böbrek fonksiyonlarında bozulmaya neden olabilir. Ancak her üreter darlığı aynı özellikte değildir. Darlığın yeri, uzunluğu, oluşma nedeni, ne kadar süredir bulunduğu ve böbreğin durumunun birlikte değerlendirilmesi, hastalığın doğru şekilde anlaşılması ve uygun tedavi planının oluşturulması açısından önemlidir.

S1- Üreter darlığının nedenleri nedir? Nasıl teşhis edilir?

Üreter darlığı neden oluşur?

Üreter darlığı, böbrekten mesaneye idrarı taşıyan kanalın daralması ve idrarın normal şekilde ilerleyememesi sonucu ortaya çıkar. En sık nedenlerden biri, daha önce geçirilen ameliyatlar veya üreter üzerinde yapılan tıbbi işlemler sırasında oluşan yaralanmalardır. Bunun dışında taş hastalığı, radyoterapi, travmalar, dışarıdan üretere baskı yapan hastalıklar ve bazı doğuştan gelen yapısal sorunlar da üreter darlığına yol açabilir.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Daha önce geçirilmiş ameliyatlar: Özellikle rahim ve yumurtalıklarla ilgili kadın doğum ameliyatları, bağırsak ameliyatları ve bazı ürolojik ameliyatlar sırasında üreter zarar görebilir.
• Üreteroskopi ve diğer endoskopik işlemler: Özellikle taş tedavisi sırasında üreter duvarında oluşan hasar, ilerleyen dönemde nedbe dokusuna ve darlığa neden olabilir.
• Üreter taşları: Uzun süre üreterde kalan ve üreter duvarına sıkışan taşlar, bölgede iltihaplanma ve nedbe dokusu oluşmasına yol açabilir.
• Radyoterapi: Pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi, üreterin kanlanmasını ve dokusunun yapısını bozarak tedaviden yıllar sonra bile darlığa neden olabilir.
• Travmalar: Trafik kazaları gibi ciddi yaralanmalar veya üreterin doğrudan zarar gördüğü travmalar sonrasında darlık gelişebilir.
• Dışarıdan baskı: Karın veya pelvis bölgesindeki bazı tümörler ile retroperitoneal fibrozis adı verilen hastalık, üreteri dışarıdan sıkıştırarak idrar akışını engelleyebilir.
• Doğuştan gelen yapısal sorunlar: Bazı kişilerde üreterin böbrekten çıktığı bölgede veya üreterin başka bölümlerinde doğuştan gelen darlıklar bulunabilir.
• Böbrek nakli sonrası: Nakledilen böbreğin üreterinde kanlanma bozukluğu veya iyileşme sorunları sonucunda darlık gelişebilir.

Üreter darlığı nasıl teşhis edilir?

Üreter darlığı bazen uzun süre hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle bazı hastalarda darlık, başka bir nedenle yapılan ultrason veya görüntüleme sırasında tesadüfen fark edilir. Belirtiler ortaya çıktığında ise bel veya yan ağrısı, böbrek bölgesinde dolgunluk hissi, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, ateş, bulantı veya idrarda kan görülmesi gibi şikâyetler olabilir.

Tanıda öncelikle böbreğin ve idrar yollarının durumu değerlendirilir. Ultrason, böbrekte idrar birikmesine bağlı genişleme olup olmadığını göstermede sık kullanılan ilk incelemelerden biridir. Daha ayrıntılı değerlendirme gerektiğinde bilgisayarlı tomografi ile idrar yollarının görüntülenmesi yapılabilir.

Darlığın tam olarak nerede olduğu ve ne kadar uzun olduğu özellikle tedavi planı açısından önemlidir. Bu nedenle bazı hastalarda üreterin aşağıdan ilaç verilerek görüntülendiği retrograd piyelografi veya böbreğe yerleştirilen bir tüp aracılığıyla yukarıdan ilaç verilerek yapılan antegrad nefrostogram kullanılabilir. Bu incelemeler darlığın başlangıç ve bitiş noktalarının belirlenmesine yardımcı olur.

Bunun yanında böbrek sintigrafisi, her iki böbreğin ayrı ayrı ne kadar iyi çalıştığını ve idrar akışında gerçekten bir tıkanıklık olup olmadığını değerlendirmek için kullanılabilir.

Özetle: Üreter darlığında yalnızca darlığın varlığını göstermek yeterli değildir. Darlığın nedeninin, yerinin ve uzunluğunun belirlenmesi, böbreğin ne kadar etkilendiğinin değerlendirilmesi gerekir. Bu bilgiler hem hastalığın böbrek üzerindeki etkisini anlamak hem de hastaya en uygun tedaviyi planlamak açısından önemlidir.

S2- Üreter darlıklarını niye tedavi edilir?

Üreter darlığı, böbrekten mesaneye idrarı taşıyan kanalın daralması ve idrarın böbrekten mesaneye geçişinin zorlaşmasıdır. Hastaların en sık merak ettiği konu, bu darlığın böbreğe zarar verip vermeyeceği ve mutlaka ameliyat gerekip gerekmediğidir. Darlık idrar akımını belirgin şekilde engellediğinde böbrekte şişmeye, tekrarlayan enfeksiyonlara, ağrıya ve zamanla böbrek fonksiyonlarında bozulmaya neden olabilir. Bu nedenle tedavinin temel amacı, idrar akımını yeniden sağlamak ve böbreği korumaktır.

Her üreter darlığı aynı şekilde tedavi edilmez. Darlığın nerede olduğu, ne kadar uzun olduğu, neden oluştuğu, daha önce tedavi edilip edilmediği ve böbreğin ne kadar iyi çalıştığı değerlendirilerek en uygun yöntem belirlenir. Kısa ve uygun darlıklarda kapalı yöntemlerle genişletme veya darlığı açma işlemleri yapılabilirken, uzun, tekrarlayan veya daha karmaşık darlıklarda robotik, laparoskopik ya da açık rekonstrüktif ameliyatlarla üreter yeniden yapılandırılabilir. Amaç yalnızca darlığı açmak değil, mümkün olduğunca kalıcı bir çözüm sağlayarak böbreğin fonksiyonunu korumaktır.

S3- Üreter darlık ameliyatları kapalı (endoskopik) yolla tedavi edilebilir mi?

Evet, bazı üreter darlıkları kapalı ameliyatla tedavi edilebilir. Kapalı ameliyatta vücutta büyük bir kesi yapılmaz. İnce aletlerle idrar yolundan veya gerektiğinde böbrek tarafından darlık bölgesine ulaşılır. Darlık uygun özellikteyse balonla genişletilebilir veya lazerle kesilerek açılabilir.

Ancak her üreter darlığı kapalı ameliyat için uygun değildir. Özellikle kısa, tek bir bölgede bulunan ve ileri derecede sertleşmemiş (nedbeleşmemiş) darlıklarda kapalı tedavilerin başarı şansı daha yüksektir. Uzun, sert, daha önce tedavi edilmesine rağmen tekrar etmiş veya böbreğin çalışmasını etkileyen darlıklarda kapalı yöntemlerin başarı şansı azalır. Bu hastalarda üreterin yeniden onarıldığı açık, laparoskopik veya robotik ameliyatlar daha uygun olabilir.

Kapalı ameliyat nasıl yapılır?

Balonla genişletme: Darlık bölgesine ince bir balon yerleştirilir. Balon kontrollü şekilde şişirilerek daralmış olan üreter genişletilir. İşlem sonrasında, darlık bölgesinin iyileşirken tekrar daralmasını önlemek ve idrarın rahat akmasını sağlamak amacıyla genellikle geçici olarak DJ stent yerleştirilir.

Lazerle darlığın açılması: İnce bir kamera ile üreterin içine girilir ve darlık doğrudan görülür. Darlığa neden olan nedbe dokusu lazer kullanılarak kontrollü şekilde kesilir ve idrarın geçebileceği kanal yeniden açılır. İşlem sonrasında üreterin iyileşmesini desteklemek amacıyla çoğunlukla geçici bir stent kullanılır.

Böbrek tarafından ve idrar yolundan birlikte yaklaşım: Bazı darlıklarda yalnızca idrar yolundan veya yalnızca böbrek tarafından darlığa ulaşmak mümkün olmayabilir. Böyle durumlarda iki taraftan aynı anda ilerlenerek darlık bölgesine ulaşılabilir ve üreterin devamlılığı yeniden sağlanmaya çalışılır.

Hangi hastalarda kapalı ameliyat daha uygundur?

Kapalı yöntemler özellikle:

• Kısa üreter darlıklarında,
• Darlığın yalnızca tek bir bölgede olduğu durumlarda,
• Darlığın çok ileri derecede sertleşmediği, nedbeleşmediği hastalarda,
• Daha önce ciddi bir üreter yaralanması olmayan hastalarda,
• Büyük bir ameliyatın riskli olduğu hastalarda, tercih edilebilir.

Buna karşılık uzun darlıklarda, tekrarlayan darlıklarda, ileri derecede nedbe dokusu bulunan durumlarda veya böbrekte belirgin genişleme ve böbrek fonksiyonunda bozulma varsa kapalı tedavinin başarı şansı daha düşük olabilir. Bu durumda üreterin yeniden yapılandırıldığı açık, laparoskopik veya robotik ameliyatlar gündeme gelir.

Özetle: Kapalı ameliyat, özellikle kısa ve uygun özellikteki üreter darlıklarında daha kolay ve daha az girişimsel bir tedavi seçeneğidir. Ancak kalıcı başarı; darlığın uzunluğuna, yerine, nedenine, daha önce tedavi edilip edilmediğine ve böbreğin durumuna bağlıdır. Kapalı tedaviden sonra darlığın tekrar edip etmediğini ve böbreğin durumunu değerlendirmek için düzenli kontroller ve görüntüleme yapılması önemlidir.

(Not: Daha detaylı bilgi için “İlgi Alanımızdaki Ameliyatlar” başlığında yer alan “İdrar Kanalı Darlık Ameliyatları” bölümünden “Üreter Darlığı Ameliyatları” dosyalarını inceleyebilirsiniz.)